Màn hình E Ink là gì và tại sao nó không gây hại mắt như màn hình điện thoại?

_

Bạn có bao giờ ngồi đọc tin tức trên điện thoại tầm 30 phút, rồi thấy mắt bắt đầu mỏi nhức, khô rát và cứ muốn nhức đầu? Trong khi đó, cầm cuốn sách giấy đọc cả buổi tối lại thấy bình thường? Sự khác biệt nằm ở cách hai loại “màn hình” này truyền ánh sáng đến mắt bạn. Và đó cũng chính là lý do máy đọc sách Kindle dùng màn hình E Ink lại được xem là thân thiện với mắt hơn hẳn.

_

Vậy màn hình E Ink là gì?

–

E Ink (viết tắt của Electronic Ink – mực điện tử) là một loại màn hình hiển thị đặc biệt, thường được gọi là “màn hình giấy điện tử” hay “màn hình e-ink”. Bạn sẽ bắt gặp nó trên hầu hết các máy đọc sách chuyên dụng như Kindle, Kobo, Boox… Điểm đặc biệt nhất của E Ink là nó không tự phát sáng. Thay vào đó, nó hoạt động giống hệt một trang giấy: ánh sáng từ môi trường xung quanh (đèn bàn, ánh mặt trời, đèn phòng) chiếu vào màn hình rồi phản xạ lại vào mắt bạn.

Khi bạn nhìn vào màn hình Kindle, cảm giác “lì lì như giấy thật” mà nhiều người nhận xét chính là nhờ cơ chế phản xạ tự nhiên này.

Cơ chế hoạt động bên trong màn hình E Ink

Bên dưới lớp kính màn hình là hàng triệu “viên nang” cực nhỏ (gọi là microcapsule), mỗi viên chỉ nhỏ bằng một sợi tóc. Trong mỗi viên nang có chứa chất lỏng trong suốt, cùng hai loại hạt li ti: hạt trắng mang điện tích âm và hạt đen mang điện tích dương.

Khi bạn lật trang sách, một xung điện rất nhỏ được đưa vào. Các hạt mang điện sẽ di chuyển lên hoặc xuống tùy theo cực điện được đặt. Nếu hạt trắng nổi lên trên, bạn thấy màu trắng. Nếu hạt đen nổi lên, bạn thấy màu đen. Chỉ cần vậy thôi, chữ và hình ảnh hiện ra y như mực in trên giấy.

Điều thú vị là sau khi hình ảnh đã hiện lên, bạn không cần cấp điện nữa. Các hạt mực “đứng yên” tại chỗ cho đến khi bạn lật trang tiếp theo. Đây gọi là hiệu ứng “bistable” (hai trạng thái ổn định), giúp máy đọc sách tiết kiệm pin cực kỳ hiệu quả — pin có thể kéo dài hàng tuần thay vì vài giờ như điện thoại.

Vì sao E Ink không gây mỏi mắt như màn hình điện thoại?

Điện thoại, máy tính bảng và laptop dùng màn hình LCD hoặc OLED. Cả hai loại này đều hoạt động theo cơ chế “phát sáng chủ động”: chúng có đèn nền (hoặc từng điểm ảnh tự phát sáng) chiếu ánh sáng thẳng vào mắt bạn. Ánh sáng này chứa nhiều ánh sáng xanh (blue light) — loại ánh sáng có bước sóng ngắn, năng lượng cao, có thể xuyên qua giác mạc và đi sâu vào võng mạc.

Khi bạn nhìn vào màn hình điện thoại liên tục, mắt phải liên tục điều tiết để thích nghi với ánh sáng mạnh chiếu trực tiếp. Nhìn lâu tầm 30 phút là bắt đầu mỏi nhức, khô mắt — đúng như nhiều người vẫn than phiền. Về lâu dài, ánh sáng xanh còn ức chế hormone melatonin khiến bạn khó ngủ hơn nếu dùng điện thoại trước giờ đi ngủ.

Màn hình E Ink thì khác hoàn toàn. Vì nó không tự phát sáng, mắt bạn đang hứng ánh sáng tự nhiên phản xạ lại từ bề mặt màn hình — y hệt như lúc bạn cầm một trang sách giấy đọc dưới đèn bàn vậy.

Một nghiên cứu từ Trường Y tế Công cộng Harvard đã chỉ ra rằng các thiết bị dùng màn hình E Ink với đèn nền trước (front light) ít gây áp lực lên tế bào võng mạc hơn tới 3 lần so với màn hình LCD thông thường.

Vậy đèn nền trên Kindle có giống đèn nền điện thoại không?

Câu trả lời là không. Nhiều người nhầm tưởng rằng đèn nền trên máy đọc sách cũng giống đèn nền trên điện thoại, nhưng thực tế chúng hoàn toàn khác nhau. Đèn trên Kindle là “đèn nền trước” (front light). Các đèn LED nhỏ được gắn ở cạnh bên của màn hình, sau đó ánh sáng được dẫn qua một lớp dẫn quang mỏng và tỏa đều khắp bề mặt màn hình. Ánh sáng này chiếu từ các cạnh bên sang, chứ không rọi thẳng vào mắt bạn.

Nói cách khác, khi bạn bật đèn nền Kindle trong phòng tối, bạn vẫn đang đọc bằng ánh sáng phản xạ từ bề mặt màn hình — giống như đọc sách giấy dưới đèn ngủ vậy. Đó là lý do nhiều người có thể cày cả buổi tối mà không lo cay mắt hay khó ngủ.

_

Một vài điều cần lưu ý

_

Màn hình E Ink thân thiện với mắt hơn màn hình điện thoại, nhưng không có nghĩa là bạn có thể đọc liên tục hàng giờ mà không nghỉ ngơi. Dù mắt ít bị kích thích hơn, nhưng giữ nguyên một khoảng cách gần trong thời gian dài vẫn khiến cơ mắt căng thẳng. Nếu bạn đọc sách trên Kindle quá lâu không nghỉ, mắt vẫn có thể mỏi và khó chịu.

Bên cạnh đó, E Ink cũng có nhược điểm riêng: tốc độ làm mới màn hình chậm hơn LCD rất nhiều, nên không phù hợp để xem video hay chơi game. Một số máy còn có hiện tượng “bóng ma” (ghost image) khi chuyển trang quá nhanh. Tuy nhiên, với nhu cầu đọc sách và ghi chú, đây hoàn toàn không phải vấn đề lớn.

___

Tóm lại

Màn hình E Ink hoạt động dựa trên cơ chế phản xạ ánh sáng tự nhiên, giống hệt khi đọc sách giấy. Đây là lý do nó được xem là thân thiện với mắt hơn hẳn so với màn hình điện thoại, đặc biệt khi bạn có nhu cầu đọc lâu. Nếu bạn đang tìm một thiết bị để đọc sách thoải mái mà không lo mỏi mắt, máy đọc sách dùng màn hình E Ink chính là lựa chọn phù hợp.